Vizantijski povez

Vizantijski povez predstavlja složenu konstruktivnu celinu sa posebnom logikom izrade, suštinski različitom od poveza koji su u isto vreme nastajali na Zapadu, a posebno od savremenih. Jedna od osnovnih osobenosti tog poveza jeste njegov karakterističan oblik, sa izduženim i ravnim hrbatom, bez poprečnih rebara kakva su uobičajena kod zapadnih poveza, kao i prošivanje knjižnog bloka lančanim šavom, polazeći od daske, u dve zasebne polovine, koje su se na kraju spajale u jednu celinu istim koncem kojim su prošivane.

Razlog ovakvog izduženja je, s jedne strane, oplitanje zaglavne (kapitelne) vrpce, koja je imala i konstruktivnu i dekorativnu ulogu i protezala se ne samo duž ivice povežnjaka – strane knjižnog bloka gde se izvodi šivenje – već i jednim delom preko korica. S druge strane, izduženje hrbata uslovljeno je činjenicom da su korice vizantijskog poveza po širini i dužini bile istih dimenzija kao i knjižni blok, odnosno da nisu imale rubove. Upravo rubovi na koricama zapadnih poveza omogućavali su smeštaj zaglavne vrpce bez izazivanja izduženja hrbata.

Zbog ovakve konstrukcije, vizantijski povezi su se uvek čuvali položeni na donjoj korici. Ova vrsta poveza koristila se na srpskim knjigama do kraja XVII veka, a osim u srpskim zemljama, vizantijski način poveza knjiga bio je razvijen i u ostalim istočnopravoslavnim oblastima – u Gruziji, u Siriji, na Kipru i na drugim ostrvima, u Grčkoj, na Svetoj Gori, u dalekoj Rusiji, u manastiru Svete Katarine na Sinajskoj gori; takođe je i Jermenija pripadala istoj kulturi poveza knjiga.